16-06-2021, 07:31 | Astronomlar planetar dumanlıqda üzvi molekullar aşkar ediblər
Amerikalı alimlər Süd Yolunun ən uzaq kənarlarında yerləşən dumanlıqda üzvi molekullar aşkar ediblər. Əvvəllər hesab olunurdu ki, Qalaktikanın bu hissələri mürəkkəb kimyəvi proseslərin dəstəklənməsi üçün son dərəcə soyuqdur.
Tədqiqatın nəticələri Amerika Astronomiya Cəmiyyətinin 238-ci görüşündə təqdim edilib.
Arizona Universitetindən professor Lüsi Ziurisin rəhbərliyi ilə bir qrup tədqiqatçı Çilinin Atakama səhrasında ALMA radioteleskopları kompleksindən istifadə edərək, ölən ulduzların yerində yaranmış beş planetar dumanlıqda sianid turşusundan, formil-iondan və karbon-oksidindən radioşüalanmanı müşahidə edib.
Mövcud hesablamalara görə, ulduzlararası mühitdə maddələrin 90 faizini planetar dumanlıq, 10 faizini ifrat yeni ulduzlar təmin edir. Əvvəllər güman edilirdi ki, planetar dumanlığın maddələri atom şəklindədir. Lakin indi məlum olub ki, planetar dumanlıq yeni ulduz və planetlərin yaranması üçün molekul mənbəyidir. Ulduz ömrünün sonunda kütləsinin böyük hissəsini itirərək ağ cırtdana çevrilən zaman adətən güclü ultrabənövşəyi şüa saçır. Uzun müddət hesab edilib ki, bu şüalanma ulduzlararası mühitdə istənilən molekulları atomlara parçalayır. Müşahidələrin nəticələri bunun belə olmadığını göstərdi.
Əvvəllər planetar dumanlıq yalnız görünən işıqda müşahidə olunurdu və sferik hesab edilirdi, çünki ulduzlar ömrünü kürə şəklində başa vurur. Lakin yüksək dəqiqliklə əldə edilmiş görüntü onların mürəkkəb həndəsəsini üzə çıxarıb. Ölən ulduzun tulladığı sıx materialın bəzi sahələri bipolyar və ya hətta dördqütblü quruluşa malikdir. Müəlliflər hesab edirlər ki, dumanlığın formasının dəyişməsini nukleosintez prosesləri - ulduz daxilində yeni elementlərin yaranması - doğura bilər.
Professor Ziurisin sözlərinə görə, ölən ulduz planetar dumanlıq mərhələsini keçdikdən sonra onda sferik formanı pozan maraqlı dinamika baş verir.
Alimlər Qalaktikanın mərkəzindən kənarlarda metanol molekulyar buludlarının da aşkarlandığını bildiriblər. Arizona Universitetinin ARO teleskopunun köməyilə tədqiqatçılar Qu qollarının 20 molekulyar buludunu öyrəniblər və hamısında da metanol aşkarlayıblar. Tədqiq olunan sahə Qalaktikanın mərkəzindən 13-23,5 kiloparsek məsafədədir.
Tədqiqatçıların fikrincə, onların kəşfi qalaktika məskunluq zonası haqqında mövcud təsəvvürü şübhə altına qoyur. Həmin təsəvvürə əsasən, həyatın inkişaf edə biləcəyi şəraitin mövcudluğu üçün planet sistemi Qalaktika mərkəzinə son dərəcə yaxın yerləşə bilməz, həmçinin ondan lap çox uzaqda ola bilməz; çünki Qalaktikanın kənarlarında həyat üçün oksigen, karbon və azot kimi vacib elementlər çatmır.
Tədqiqatın nəticələri isə göstərir ki, Qalaktikanın kənarlarında da üzvi maddələrin yaranmasına gətirib çıxaran proseslər baş verir.
Hazırda alimlər ulduzlararası mühitdə digər üzvi birləşmələrin axtarışını davam etdirirlər. Onların fikrincə, formalaşan planet sistemlərində mövcud olan üzvi molekullar asteroidlərin səthinə kondensasiya ola bilər. Asteroidlər onları yaranmaqda olan planetlərə daşıyan zaman həmin molekullar orada həyatın yaranmasının başlanğıcını qoya bilər.
// ted.az//
16-06-2021, 07:26 | Günəbaxan tumundan istifadə edərkən nəyi bilməliyik
Günəbaxan tumlarının müntəzəm istifadəsinin beş əsas təhlükəsi müəyyən edilib. Bu barədə tibb elmləri namizədi, Moskva Dövlət Universiteti klinikasının endokrinoloqu Zuxra Pavlova danışıb. Həkim günəbaxan tumunun tərkibində Omeqa-6 vitamininin çox olduğunu qeyd edib.
Yüksək kalorili hesab edilən günəbaxan tumlarının tərkibindəki turşular insan bədənindəki iltihab prosesinin inkişafına təkan verir. Həkim qızardılmış tumlarda faydalı maddələrin olmadığını, eyni zamanda tərkibindəki son qlikasiya məhsullarının sürətli qocalmağa səbəb ola biləcəyini qeyd edib. Tumlar dişlərlə bölündüyü zaman onların tez xarab olmasına gətirib çıxarır. Bundan əlavə, onların tərkibində parazit yumurtaları ola bilər. Bunun üçün tumlar çiy vəziyyətdə alınaraq, yaxşı yuyulduqdan sonra mikrodalğalı sobada qurudulmalıdır.
16-06-2021, 07:25 | 3 və 4-cü doza vaksin vurula bilərmi?
Bəzi ölkələrdə peyvəndlərin 3 və 4-cü dozaları vurulmağa başlanıb. İlk iki dozadan sonra əlavə dozaların vurulmasına ehtiyac varmı?
Məsələ ilə bağlı açıqlama verən tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla bildirib ki, hazırda sadəcə "Conson-Conson" vaksinləri tək doza olaraq vurulur:
"Hesab etmək olar ki, bu vaksinlərin hamısı müəyyən araşdırmalardan keçib və tələsik olaraq istifadəyə verilib. Ola bilər ki, gələcək araşdırmalar tamamilə başqa nəticələr versin. Peyvənd vurdurmuş, lakin antitel testi nəticəsində immunitet yaranmayan insanlar yenidən 3 və ya 4-cü doza vaksin vurdura bilərlər. Əlavə dozalar peyvənd olunmasına və ya əvvəl yoluxub sağaldığına baxmayaraq, immunitet yaranmamış insanlara vurulacaq".
//axar.az//
16-06-2021, 07:22 | Fırıldaqçı proqramlardan ziyan 265 milyard dolları ötəcək
"Cybersecurity Ventures" şirkətinin kibertəhlükəsizlik sahəsi üzrə ekspertləri fırıldaqçı proqramlarla əlaqədar insidentlərdən ziyanın nəzarətdən çıxaraq 2031-ci ildə 265 milyard dolları ötəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıqla çıxış ediblər.
Hazırda fırıldaqçı proqramlar potensial baxımdan ən təhlükəli və yayılmış proqram təminatı növlərindəndir. Fırıldaqçı kompüter şəbəkəsinə daxil olduqdan sonra cinayətkarlar faylları şifrləyir, istifadəçilərin çıxışını bloklayır və deşifrə açarı əvəzinə, pul (adətən kriptovalyutada) tələb edirlər.
Bundan başqa, fırıldaqçılar hücum zamanı informasiyanı oğurlayaraq özlərinə məxsus xüsusiləşmiş saytlarda dərc etmək və ya onu satmaqla hədə-qorxu gələrək qurbana təzyiqi artırırlar.
Mütəxəssislərin proqnozuna görə, fırıldaqçılardan ziyan 2031-ci ilədək artacaq, çünki bu növ kibercinayətkarlıq həm müəssisələrə, həm də istehlakçılara təsir edir.
ABŞ Kibertəhlükəsizlik Agentliyinin qiymətləndirməsinə görə, fırıldaqçı proqramlar bu il şirkət və təşkilatlara təxminən 20 milyard dollara başa gələcək ki, bu da 2015-ci ildən 57 dəfə çoxdur.
ictnews.az
16-06-2021, 07:20 | Ronaldu matçın ulduzu seçildi - FOTO
AVRO-2020-nin Macarıstan - Portuqaliya (0:3) oyununun ulduzu bilinib.
Bu, Portuqaliya millisinin kapitanı Kriştianu Ronaldudur.
Qeyd edək ki, Kriştianu Ronaldu 87 və 90+2-ci dəqiqələrdə dubl edib.
oxu.az
16-06-2021, 07:13 | “Huawei” smartfonları nə vaxt “HarmonyOS” sistemi ilə yenilənəcək?
"Huawei" şirkəti yüzlərlə smartfon və planşet modelini mərhələli şəkildə "HarmonyOS 2.0" əməliyyat sisteminədək yeniləmək niyyətindədir.
ictnews.az bildirir ki, yeniləmənin göndərilməsi prosesi növbəti ilin ortalarınadək davam edəcək. "HarmonyOS 2.0" sistemi ilə əvvəlcə qabaqcıl "Huawei Mate 40 Pro" kimi ən yeni modellər təchiz ediləcək.
Məlumata görə, yeni əməliyyat sistemi ilə "EMUI" yeniləməsinin göndərilməsinin dayandırıldığı smartfonlar, məsələn, 2016-cı ildə təqdim edilən "Huawei Mate 9" da təchiz olunacaq.
Əməliyyat sisteminin qlobaql miqyasda yayılması ilə bağlı planlar və istifadəçilər tərəfindən "Android" sistemindən istifadənin davam etdirilməsi barədə məlumat verilmir.
16-06-2021, 07:10 | Azarkeşlərə Türkiyə və Azərbaycan bayraqları veriləcək
"Millimizin Bakı Olimpiya Stadionundakı məşqini izlədik. Ardınca otelə yollanıb Cüneyt Çakırın idarə etdiyi Macarıstan - Portuqaliya matçına baxdıq".
Bunu Türkiyə Futbol Federasiyasının prezidenti Nihat Özdəmir deyib.
Qurum başçısı Türkiyə millisinin Bakı Olimpiya Stadionunda Uelsə qarşı keçiriləcək matç barədə də danışıb: "Üç gündür burdayıq. 30 min azarkeşin Türkiyəni dəstəkləyəcəyini düşünürəm. Stadiona daxil olan hər kəsə Türkiyə və Azərbaycan bayraqları verəcəyik. Yığmamıza böyük dəstək olacaq. Komandamız yaxşı futbol oynayacaq. Azərbaycanlı qardaşlarımızla birlikdə komandamıza dəstək verib yaxşı nəticə qazanacağımıza ümid edirəm".
Qeyd edək ki, Türkiyə millisinin Uelslə oyunu saat 20:00-da başlayacaq.
16-06-2021, 06:59 | Yeni “5G” avadanlığının sınaqları keçirilib
"Nokia", "Qualcomm" və "UScellular" şirkətləri "mmWave" diapazonunda yeni "5G" avadanlığının sınaqlarının nəticələrini dərc ediblər.
ictnews.az-a istinadən bildirir ki, testlər Nebraska ştatında "Snapdragon X55" beşinci nəsil mobil rabitə modemi və 28 giqahers tezliyində "mmWave" antenasından istifadə edilməklə aparılıb. Eksperiment millimetrlik diapazon şəbəkələrinin kənd yerinin etibarlı rabitə ilə təmini üçün ən optimal üsullardan biri kimi istifadəsinin mümkünlüyünü nümayiş etdirib.
Baza stansiyasından 10 km məsafədə hava ilə məlumat ötürmə sürəti 1 Qbit/saniyə, daha 1,14 km uzaqlaşdıqda isə 748 Mbit/saniyə təşkil edib. Nəticədə avadanlıq istehsalçıları ötən il Avstraliya operatorunun imza atdığı 7,3 kilometr məsafəli "giqabitlik" rekordu qırmağı nail olublar.
16-06-2021, 06:57 | Dünyada smartfonların satışı 26 faiz artıb
2020-ci ildə kəskin azalmadan sonra 2021-ci ilin birinci rübündə son istifadəçilərə qlobal smartfon satışları 26 faiz artaraq 378 milyon ədədə yaxınlaşıb. Ümumiyyətlə, dünyada mobil telefonların satış həcmi illik hesablamada 22 faiz artıb. Bu barədə "Gartner" analitik şirkətinin yeni tədqiqatında deyilir.
ictnews.az-a istinadən bildirir ki, aparıcı smartfon brendləri üçlüyünə "Samsung", "Apple" və "Xiaomi" şirkətləri daxildir. Sahə üzrə lider olan "Samsung" ötən rübdə 76,6 milyon smartfon sataraq ötənilki göstəricini 18,4 faiz yaxşılaşdırıb. Nəzərəçarpacaq artımı təmin edən amillər arasında analitiklər tərəfindən qiyməti 150 dollardan ucuz yeni smartfonların buraxılışı, eləcə də "5G" dəstəkli qabaqcıl modellərin erkən tədarükü qeyd olunur.
2020-ci ilin sonuncu rübündə liderliyə yüksələn "Apple" şirkəti yenidən ikinci pilləyə enib. Şirkət üçün əsas artım göstəricisi ötən il işıq üzü görən "5G" dəstəkli ilk "iPhone" modelləri olaraq qalır.
"Xiaomi" və ondan sonrakı mövqelərdə qərarlaşan "Vivo" və "Oppo" şirkətləri də satışlarda davamlı artım nümayiş etdiriblər. İstehsalçılar tərəfindən təklif edilən "5G" modellərinə yüksək tələbat var. Bundan başqa, Çin brendləri "Huawei" şirkətinin zəifləməsindən və "LG" korporasiyasının smartfonlar bazarını tərk etməklə bağlı qərarından faydalanıblar. "Xiaomi" smartfonlarının satışı 9,9 faiz artaraq 48,9 milyon ədədə çatıb. "Vivo" və "Oppo" şirkətlərinin satış həcmi isə 7,4 və 8 faiz artaraq 38,7 və 38,4 milyon qurğu təşkil edib.
Analitiklər qeyd edib ki, artıq əksər sahələrə öz təsirini göstərmiş qlobal yarımkeçiricilər komponentlərinin çatışmazlığı hələ ki smartfonlar sənayesinə təsir etməyib. Buna səbəb kimi isə bazarda tələb və təklif arasında balansın qorunması qeyd olunur.
16-06-2021, 06:55 | Apple şirkəti iOS 15-ə keçid etmək istəməyən istifadəçiləri dəstəkləməyə davam edəcək
Yenicə təqdim olunmuş iOS 15-in stabil versiyası hələ payız fəslində istifadəyə veriləcək. Lakin artıq indidən Apple cihazlarında əməliyyat sisteminin yenilənməsi siyasətində olmuş dəyişiklik barəsində məlumat verilib. Belə ki, rəsmi məlumata əsasən Apple öz istifadəçilərinin yeni əməliyyat sisteminə keçid prosesini məcburi etməyəcək və hal hazırda mövcud olan iOS versiyasını dəstəkləməyə davam edəcək. Bu, Apple şirkəti tarixində ilk praktikadır. Məlum olub ki, iOS 15-in istifadəyə verilməsindən sonra da şirkət əvvəlki iOS versiyalar üçün təhlükəsizlik yenilənmələrini təqdim etməyə davam edəcək. Bununla belə, təqdim olunacaq yenilənmələr məcbur şəkildə quraşdırılmayacaq.
Bu isə öz növbəsində yenilənmələrin keyfiyyətlərindən şübhələnən iPhone istifadəçilərinə həmin yenilənmələr barəsində rəylərin ortaya çıxmasını gözləmək imkanını verəcək. Mütəxəssislərin fikirlərinə əsasən Apple şirkəti bu cür addımı ona görə atıb ki, o öz istifadəçilərinə seçim haqqını təqdim etmək istəyir. Bundan əlavə olaraq şirkət yeni əməliyyat sisteminə daha axıcı keçidi təmin etmək niyyətindədir. Qeyd etmək lazımdır ki, hər bir yeni iOS versiyasının istifadəyə verilməsi ilə istifadəçilər çoxlu sayda sistem boşluğu və bug ilə qarşılaşırlar. Şirkətin yeni siyasəti isə yenilənmələr arasında keçidi daha axıcı etməyə hədəflənib. Beləliklə əgər istifadəçi yeni iOS versiyasının keyfiyyətindən şübhələnirsə, o, həmin versiyaya keçidi etməmək seçiminə sahib olacaq.
